أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

280

قانون ( فارسى )

باز كردن بندآمدنيهاى كبد مفيد است . اندامان راننده : فاوانيا را با شراب يا با داروهاى ادرارى بخورند حيض را راه اندازد . خوردنش بول را ريزش دهد . پانزده عدد از تخمش با مالى قراطن ( آب عسل ) تناول شود خفگى زهدان را علاج مىنمايد . اگر دوازده دانه از تخمش با شراب تناول شود خونريزى را قطع كند . اگر زن تازه زائيده به اندازهء يك بادام از بيخ فاوانيا خورد از بيرون ريختنىهاى لازم پاك گردد . خوردن بيخش به اندازهء يك بادام درد گرده و آبدان را بر طرف كند . آب‌پزش با شراب شكم را بند آرد و بول را ريزش دهد . فرفخ ( خرفه ) : كه همان بقلة الحمقاء است و در فصل باء ذكر كرديم . فطر ( قارچ ) : ديسقوريدوس گويد : قارچ خوردنى هست و قارچ سمى هم هست . انگيزهء سمى شدن قارچ اين است كه يا در نزديكى ميخهاى زنگ‌زده روئيده . يا در همسايگى كهنه پارچه‌هاى متعفن رسته يا در جوار لانهء حشرات موذى سربرآورده است . درختهايى نيز هستند كه قارچ بردميده از نزديكى آنها سم كشنده است . بر قارچهاى سمى رطوبتى لزج يا كفكىمانند تار عنكبوت مىنشيند . همين‌كه آن را مىچينند فورا تباه گردد و به زودى گندش درمىآيد . اما آن نوع ديگر كه سمى نيست در آش مىريزند و مىخورند و خوشمزه است و اگر زياد از حد خورند زيان دارد و شايد بميراند . زيرا هضم نمىشود . و شايد خفگى آرد يا سبب قى و استفراغ شديد شود . و بيماريهاى سودايى برانگيزد . براى دفع گزند هر نوع از قارچ خوردن بوره - يا نطرون - يا خاكستراب و سركه و نمك - يا آب‌پز جو خوب است . ليكن هرگز قارچ كلاهى كسى را نكشته است . اما آن هم گاهى سبب قى و اسهال ( هيضه ) مىشود . اگر آن را خشك كنند بهتر است . مزاج : در آخر سوم سرد و در نزديكى سوم تر است . خاصيت : خلط غليظ و بد بوجود آورد . بهتر آن است قارچ را در آب بجوشانند و گلابى تر و خشك و پونهء كوهى را با آن مخلوط كنند و بعد از خوردنش شراب انگورى پرمايه بنوشند . سر : سبب كرخى و سكته مىشود . نفس : قارچ خوردنى سبب خناق مىشود تا چه رسد به قارچ سمى كه مىكشد . اندامان غذا : اگر قارچ خوب را زياد از حد خورند سبب قى و استفراغ گردد . قارچ ديرهضم است و غذاى بسيار دهد . از خوردن قارچ سمى عرق سرد مىكنند و به غش گرفتار آيند . اندامان راننده : عسر البول مىآورد . زهرها : چنان كه گفتيم نوعى از قارچها سمى است . و سبب سمى شدنش را بيان كرديم كه در نزديكى ميخهاى زنگ‌زده و وصله‌هاى گنديده و لانهء حشرات گزنده يا درختانى كه در تباه كردن قارچ ويژگى دارند مانند زيتون ، رويد و علامتش آن است كه رطوبتى چسبنده و كفكى بر آن است و زود دگرگون مىشود و مىگندد . چنين قارچى تنگ‌نفسى و غش مىآورد . علاجش داروهاى تكه‌كننده است . پادزهرش اسكنجبين و پونه - يا - چلغوز خروس و مرغ با سركه - يا تناول عسل بسيار است . و گرنه شايد اكثرا در مدت يك روز بميراند . فجل ( ترب ) : دارويىترين جزء ترب به ترتيب اولويت : تخم ، پوست ، برگ ، مغز است . روغن ترب هم‌قوت روغن كرچك و از آن گرمتر است . ترب بيابانى عين تأثيرات ترب بستانى دارد و از آن قوىتر